راهنمای انتخاب ماسک ایمنی بر اساس نوع آلاینده

اولین سؤال این است: با ذره سروکار دارید یا با گاز و بخار؟ ماسک‌های FFP فقط ذرات (گردوغبار، دود، میست) را فیلتر می‌کنند و در برابر بخار حلال یا گاز آمونیاک هیچ محافظتی ندارند. برای گاز و بخار باید از ماسک نیم صورت یا تمام صورت با کارتریج مناسب استفاده کنید. سؤال دوم غلظت آلاینده و مدت کار است و سؤال سوم، اینکه چشم هم در معرض خطر است یا نه.

انواع ماسک ایمنی

ماسک‌های فیلتردار یکبار مصرف (FFP2 و FFP3)

این ماسک‌ها بر اساس استاندارد اروپایی EN 149 در سه کلاس FFP1، FFP2 و FFP3 دسته‌بندی می‌شوند و کلاس بالاتر یعنی بازده فیلتراسیون بیشتر. FFP2 معمولاً معادل N95 و FFP3 نزدیک به N99 در نظر گرفته می‌شود. ماسک‌های ۷ لایه‌ی آلفا ماسک در هر دو کلاس و رنگ‌های مختلف در ماسک فیلتردار موجودند. اگر کار طولانی و پرتحرک است، ماسک سوپاپ‌دار را انتخاب کنید؛ سوپاپ بازدم، گرما و رطوبت داخل ماسک را کم می‌کند. تفاوت کلاس‌ها را در مقاله‌ی تفاوت ماسک FFP2 و FFP3 مفصل توضیح داده‌ایم.

ماسک شیمیایی نیم صورت

ماسک نیم صورت بینی و دهان را می‌پوشاند و با کارتریج‌های قابل تعویض کار می‌کند؛ مدل‌هایی مثل 3M سری 7500 و AO 5 Star نمونه‌های رایج این گروه‌اند. این ماسک برای رنگ‌کاری، سم‌پاشی، کار با حلال‌ها و صنایع شیمیایی سبک مناسب است.

ماسک شیمیایی تمام صورت

ماسک تمام صورت مثل 3M سری 6800 یا اسپاسیانی TR 2002 علاوه بر دستگاه تنفسی از چشم و صورت هم در برابر پاشش و گازهای محرک محافظت می‌کند. در غلظت‌های بالاتر یا وقتی گاز به چشم آسیب می‌زند، این مدل بر نیم صورت ترجیح دارد. مقاله‌ی بهترین ماسک شیمیایی تمام صورت به مقایسه‌ی مدل‌ها پرداخته است.

فیلتر و کارتریج ماسک

کارتریج‌ها بر اساس نوع آلاینده کدگذاری رنگی دارند؛ برای مثال در استاندارد EN 14387 رنگ قهوه‌ای (A) برای بخارات آلی، خاکستری (B) برای گازهای غیرآلی، زرد (E) برای گازهای اسیدی و سبز (K) برای آمونیاک است و فیلتر ذرات با P مشخص می‌شود. فیلتر ماسک را همیشه متناسب با برند و مدل ماسک بخرید.

ماسک پزشکی

ماسک پزشکی سه لایه برای محیط‌های درمانی، آرایشگاه، صنایع غذایی و استفاده‌ی روزمره در رنگ‌های مختلف عرضه می‌شود. این ماسک جلوی قطرات را می‌گیرد اما برای گردوغبار صنعتی یا آلودگی شدید هوا جایگزین FFP2 نیست.

کدام ماسک برای کدام کار؟

• ساختمان، سنگبری و تخریب: FFP2 یا FFP3، ترجیحاً سوپاپ‌دار.
• رنگ‌کاری و حلال‌ها: ماسک نیم صورت با کارتریج بخارات آلی و پیش‌فیلتر.
• صنایع شیمیایی و گازهای محرک چشم: ماسک تمام صورت با کارتریج متناسب.
• آلودگی هوای شهری: FFP2 یا N95؛ راهنمای ماسک مناسب آلودگی تهران را ببینید.
• محیط درمانی و بهداشتی: ماسک سه لایه‌ی پزشکی.

برای جوشکاری، ماسک اتوماتیک جوشکاری در این دسته موجود است که از صورت و چشم در برابر اشعه و جرقه محافظت می‌کند؛ اما برای دود جوشکاری در فضای بسته، کنار آن از ماسک تنفسی هم استفاده کنید.

نکات استفاده و نگهداری

ماسک فقط وقتی کار می‌کند که روی صورت آب‌بندی شود. ریش، اندازه‌ی نامناسب و بستن شل بند، کارایی هر ماسکی را از بین می‌برد. پس از هر بار پوشیدن، با دست جلوی ماسک را بپوشانید و نفس عمیق بکشید؛ اگر هوا از کناره‌ها نشت می‌کند، بند یا گیره‌ی بینی را تنظیم کنید. ماسک یکبار مصرف را وقتی تنفس سخت شد یا آلوده و خیس شد دور بیندازید. کارتریج شیمیایی را به محض حس بو یا مزه‌ی آلاینده تعویض کنید و ماسک نیم صورت و تمام صورت را پس از کار تمیز کرده و در کیسه‌ی دربسته نگه دارید. اشتباهات رایج را در مقاله‌ی محافظت تنفسی کارگران صنعتی مرور کرده‌ایم.

سوالات متداول

ماسک FFP2 با N95 چه فرقی دارد؟

هر دو برای فیلتر ذرات طراحی شده‌اند و بازده نزدیکی دارند. FFP2 طبق استاندارد اروپایی EN 149 و N95 طبق استاندارد آمریکایی NIOSH رده‌بندی می‌شود. برای کاربرد عمومی و صنعتی سبک معمولاً معادل هم در نظر گرفته می‌شوند.

آیا ماسک FFP2 در برابر بخار رنگ و تینر محافظت می‌کند؟

خیر. ماسک‌های FFP فقط ذرات را فیلتر می‌کنند. برای بخار رنگ، تینر و حلال‌ها باید از ماسک نیم صورت یا تمام صورت با کارتریج کربن فعال مخصوص بخارات آلی استفاده کنید.

ماسک سوپاپ‌دار بهتر است یا بدون سوپاپ؟

برای کار صنعتی طولانی، ماسک سوپاپ‌دار راحت‌تر است چون گرما و رطوبت بازدم را خارج می‌کند. در محیط‌هایی که باید از اطرافیان هم در برابر بازدم محافظت شود، مثل محیط درمانی، مدل بدون سوپاپ مناسب‌تر است.

فیلتر ماسک شیمیایی را کی باید عوض کرد؟

به محض اینکه بو یا مزه‌ی آلاینده را حس کردید یا تنفس سخت شد. در کار مداوم، برنامه‌ی تعویض را بر اساس توصیه‌ی سازنده و غلظت آلاینده تنظیم کنید و فیلتر باز شده را طولانی‌مدت نگه ندارید.

امکان خرید عمده ماسک ایمنی وجود دارد؟

بله. ایمن سپر ماسک‌های FFP2 و FFP3، ماسک پزشکی و ماسک‌های شیمیایی را به صورت عمده برای مراکز صنعتی، درمانی و پخش عرضه می‌کند.